Thursday, September 21, 2017

Vũ Trọng Phụng và sự tha hoá của con người trong môi trường bạc tiền, tham nhũng

Thụy Khuê Vũ Trọng Phụng là một trong những khuôn mặt độc đáo nhất của văn học tiền chiến. Văn chương Vũ Trọng Phụng đối lập với văn chương Tự Lực văn đoàn và cũng khác hẳn lối hiện thực phê phán của những người cùng thời như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Nguyên … Tiếp tục đọc

Wednesday, September 20, 2017

Trang sử theo thực đơn: Khmer Đỏ và mạch sống Trung Quốc

Ngô Thế Vinh Lời Dẫn: “History à la carte”, là một thuật ngữ rất mới của Chương Lập Phàm/ Zhang Lifan một sử gia Trung Quốc, khi trả lời phỏng vấn báo New York Times [March, 2015], ông đã đưa ra một ví von: “lịch sử theo thực đơn / history à la carte”, theo cái … Tiếp tục đọc

Sunday, September 17, 2017

Lý triều tân biên: Thần Tông Hoàng Đế

Đặng Thanh Bình 1 . Toàn thư chép: “Nhâm Thìn [1112] Bấy giờ vua tuổi đã nhiều mà chưa có con trai nối dõi, xuống chiếu chọn con của tông thất để lập làm con nối. Em vua là Sùng Hiều hầu (không rõ tên) cũng chưa có con trai. Gặp lúc nhà sư núi … Tiếp tục đọc

Friday, September 15, 2017

Giải mã hôn nhân đầu triều Trần

  Trần Vũ Chung Triều Trần là triều đại có hôn nhân lạ lùng nhất trong lịch sử Việt Nam với những cuộc hôn nhân cận huyết, đặc biệt là giai đoạn đầu triều Trần. Tất cả đều nhằm mục đích gìn giữ quyền lực họ Trần nhưng cụ thể được tính toán chính xác … Tiếp tục đọc

Wednesday, September 13, 2017

William Shakespeare

Phạm Văn Tuấn William Shakespeare (1564-1616) là nhà viết kịch và nhà thơ bậc nhất của nước Anh đồng thời cũng là tác giả danh tiếng nhất trên Thế Giới. Không một nhà văn nào có các tác phẩm được nhiều người tại nhiều quốc gia tìm đọc hơn William Shakespeare bởi vì Đại Văn … Tiếp tục đọc

Tuesday, September 12, 2017

Danh sơn bậc nhất ở Ninh Bình

  Hoàng Đình Hiền A .Vị trí    Núi Thiện Dưỡng thuộc làng Thiện Dưỡng – xã Ninh vân – huyện Hoa lư – tỉnh Ninh Bình. Làng và núi cùng mang một tên là Thiện Dưỡng.    Làng ở giữa thung có nhiều núi cao bao quanh, nổi bật là là hai dãy núi … Tiếp tục đọc

Monday, September 11, 2017

Thượng thư Tôn Thất Hiệp và những ngộ nhận trong tư liệu lịch sử

Tôn Thất Thọ  Ngày 10-2-18959 nhận được tin quân Pháp từ Đà Nẵng kéo vào Gia Định tập trung ở Cửa bể Cần Giờ, triều đình Huế liền cử thượng thư Hộ bộ là Tôn Thất Hiệp (1814-1862) vào ngay Gia Định để tổ chức chỉ huy chống giặc. Trước khi vào Gia Định, Tôn … Tiếp tục đọc

Sunday, September 10, 2017

Lý triều tân biên: Dự Tông Chính Hoàng

Đặng Thanh Bình Mộ chí phu nhân Phụng Thánh họ Lê viết: “Phu nhân của Thần Tông Nhân Hiếu hoàng đế, họ Lê húy là Lan Xuân, con gái út của Phụ Thiên Đại vương. Mẹ là công chúa Thụy Thánh, con gái cả của Dự Tông chính hoàng. Trưởng bà viết Thụy Thánh công chúa … Tiếp tục đọc

Thursday, September 7, 2017

Nữ hoàng Isabella I- Người đặt nền móng cường quốc trên biển

Vua Ferdinand và Nữ hoàng Isabelle tiếp nhận sự đầu hàng của thành phố Granada từ tay quốc vương người Moor Beaubhudier Nguyên tác Bốc Tùng Lâm Người dịch : Nguyễn Kim Dân Sự tích Nữ hoàng Isabelle I và ảnh hưởng của bà đối với lịch sử, so sánh với Columbus, không thua kém … Tiếp tục đọc

Marco Polo (1254 – 1324) nhà thám hiểm Châu Á lừng danh

Phạm Văn Tuấn Trong thời Trung Cổ, không một người châu Âu nào đã đi du lịch qua phía đông quá xa như Marco Polo và đã mang về các tin tức của một xứ sở xa lạ là nước Trung Hoa. Cuộc viễn du của Marco Polo đã đóng góp vào sự hiểu biết … Tiếp tục đọc

Thời đại thám hiểm và khám phá (1420-1620)

Phạm Văn Tuấn 1- Nguyên do thám hiểm. Trong lịch sử của thế giới tây phuơng và trong hai thế kỷ giữa các năm 1420 và 1620, người châu Âu đã mạo hiểm, vượt biển để đi tìm hiểu các miền đất xa lạ. Sự khám phá của họ đã đưa đến việc thuộc địa … Tiếp tục đọc

Christopher Columbus (1451-1506) nhà hàng hải Ý khám phá châu Mỹ

Phạm Văn Tuấn 1/ Thomas More và cuốn sách “Không Tưởng”. Vào năm 1516, một học giả kiêm văn sĩ, kiêm chính trị gia người Anh là Sir Thomas More (1478-1535) đã viết ra một tác phẩm rất nổi tiếng, là cuốn truyện “Không Tưởng” (Utopia), đề cập tới một hòn đảo tại nơi này … Tiếp tục đọc

Wednesday, September 6, 2017

Vụ án Yên Bái- Không thành danh thì thành nhân

Trần Gia Phụng 1. Hoàn Cảnh Chính Trị Vào đầu Thế Kỷ 20 Từ khi Pháp đặt nền đô hộ năm 1884 tại nước ta, dân chúng Việt Nam liên tiếp nổi lên tranh đấu chống Pháp giành độc lập. Lúc đầu, những cuộc khởi nghĩa bạo động nổ ra dữ dội khắp nơi trong … Tiếp tục đọc

Hoạn quan

Nguyễn Duy Chính Lộc Đỉnh Ký, bộ tiểu thuyết kiếm hiệp sau cùng của Kim Dung đã dựa trên bối cảnh của triều đại nhà Thanh và sinh hoạt của triều đình, điển hình là hệ thống hoạn quan, trong đó không ít những âm mưu chính trị có liên quan đến cái thế giới … Tiếp tục đọc

Tăng Tuyết Minh- Người vợ Trung Hoa của Hồ Chí Minh

Nguyên tác của Từ Song Minh Nguyễn Duy Chính dịch và giới thiệu Lời nói đầu: Theo điện thư của một bằng hữu, chúng tôi đọc được một bài báo trong Võ Hán Văn Sử Tư Liệu (武漢文史資料) [số 99 ra tháng 1 năm 2001], nguyên tác của Từ Song Minh (徐雙明) do Khổng Khả Lập (孔可立) trích … Tiếp tục đọc

Friday, September 1, 2017

Sự đóng góp của giám mục Pigneau De Béhaine vào công cuộc cải cách Gia Định

Nguyễn Duy Chính LỜI MỞ ÐẦU Trong chiều hướng đưa ra một lời giải thích cho thời kỳ tranh hùng cuối thế kỷ XVIII giữa hai thế lực Tây Sơn và chúa Nguyễn, nhiều sử gia cận đại đã đồng hóa những giáo sĩ với các thế lực ngầm khuynh loát trong các âm mưu chính trị. Quan điểm … Tiếp tục đọc

Phan Huy Ích và bang giao Thanh- Việt

Nguyễn Duy Chính LỜI MỞ ĐẦU Lịch sử nước ta có những thời kỳ bị coi như “khuyết sử”. Sở dĩ gọi là khuyết sử vì sử sách không tường thuật lại những gì đã xảy ra mà nhiều chi tiết bị che dấu có chủ đích. Che khuất đã đành, lại có những chi tiết … Tiếp tục đọc

Phan Huy Ích (1751- 1822)- Tinh Sà kỷ hành: Ký sự trên thuyền đi sứ (với vua Quang Trung giả) năm 1790

Phạm Trọng Chánh Tinh Sà Kỷ Hành, là tập thơ kiệt tác hàng đầu trong kho tàng thi ca chữ Hán của Việt Nam, được vua Quang Trung khen ”thơ văn ông có khí cốt” và Ngô Thì Nhậm ca ngợi thơ văn  ông “đắc vô tà chi tư “ (có được cái nghĩ không … Tiếp tục đọc

Wednesday, August 30, 2017

Nhà nước đầu tiên của nước Thái là do người Vân Nam Trung Quốc dựng nên?

Tích Dã dịch và giới thiệu Văn minh sớm nhất của nước Thái (Kingdom of Thailand) là Văn minh Ban Thanh (Ban Chiang Culture), văn minh Ban Thanh sớm nhất đã bắt đầu từ năm 3.500 BC, cư dân Ban Thanh vào năm 3.500 BC đã biết sử dụng công cụ bằng đồng xanh, so … Tiếp tục đọc

Tuesday, August 29, 2017

Lưu Bá Ôn- Nhà mưu lược xây dựng triều Minh

Trích Mười Đại Mưu Lược Gia Trung Quốc Dịch giả : Phong Đảo Chủ biên : Tang Du Lưu Cơ, tự Bá ôn, người Thanh Điền, Triết Giang. Sinh vào năm thứ tư niên hiệu Chí Đại, đời vua Võ Tông nhà Nguyên, đỗ tiến sĩ năm thứ tư niên hiệu Chí Thuận (công nguyên 1333) … Tiếp tục đọc

Tuesday, August 22, 2017

“Mặt giả” của Phùng Vân Sơn

Trích từ sách “Thiên Quốc này chẳng thái bình” Tác giả Đào Đoản Phòng   Đỗ Trung Thành dịch Thái Bình Thiên Quốc là một cuộc vận động chính trị kỳ quặc trong lịch sử cận đại Trung Quốc. Đối với “Thiên quốc được xây dựng tại nhân gian” này, hơn trăm năm nay sự … Tiếp tục đọc

Monday, August 21, 2017

Thuyết Mác Xít và sự giải thích lịch sử bằng nguyên nhân kinh tế và xã hội

Nguyễn Thế Anh Tập san Sử Ðịa (1966) Học thuyết của Karl Marx đã xuất hiện vào một giai đoạn rất sôi nổi của lịch sử Tây phương, giai đoạn các cuộc cách mạng giữa thế kỷ thứ XIX; vì thế, học thuyết này đã tìm cách giải thích tình trạng xã hội bằng những … Tiếp tục đọc

Hồng Tuyên Kiều, chị cả của Thiên Quốc

Trích từ sách “Thiên Quốc này chẳng thái bình” Tác giả Đào Đoản Phòng  Đỗ Trung Thành dịch Nói tới Hồng Tuyên Kiều là nói tới một nhân vật siêu phàm, trong lịch sử gần 20 năm, từ khi manh nha đến lúc bị tiêu diệt của Thái Bình Thiên Quốc, nữ nhân được đề … Tiếp tục đọc

Sunday, August 20, 2017

Phong trào kháng thuế ở Bình Định năm 1908 và tổng đốc Tôn Thất Đạm

Tôn Thất Thọ Ngày 11.3.1908, phong trào kháng thuế bùng nổ đầu tiên ở Quảng Nam. Từ Quảng Nam, phong trào lan nhanh sang Quảng Ngãi, Bình Định. Ngày 6.4.1908, nhân dân Bình Định nổi dậy biểu tình chống thuế ở Bồng Sơn. Ngay sau đó, một đoàn biểu tình khoảng 500 người từ Quảng … Tiếp tục đọc

Friday, August 18, 2017

Việt Chiêm trường trận tân biên (Bài 1)

Chế An Tống sử chép: “Khai Bảo năm thứ 3 [970] khiển sứ cống phương vật gồm 1 con voi. Năm thứ 4 [971] Vương Tất Lợi Đa Bàn, Phó quốc vương Lý Nậu, vợ vương Quách thị, con Bồ Lộ Kê Ba La cùng khiển sứ vào cống (…) Thái Bình Hưng Quốc năm … Tiếp tục đọc

Monday, August 14, 2017

Văn minh Việt – Một sự thật lịch sử

Vũ Ngọc Phương Bài viết này là sự tổng hợp các sưu tầm và khảo cứu các tài liệu về Sử học, Khảo cổ học, Nhân chủng học, Lịch sử địa chất, và nhiều ngành khoa học khác trong nước và quốc tế. Đồng thời sưu tra các công trình nghiên cứu khoa học của … Tiếp tục đọc

Tuesday, August 8, 2017

Chúa Nguyễn Phúc Tần và trận hải chiến lịch sử năm 1644

Tôn Thất Thọ Nguyễn Phúc Tần (thường gọi là Hiền Vương) là vị Chúa thứ 4 của nhà Nguyễn. Ông là con thứ 2 của chúa Thượng Nguyễn Phúc Lan. Sách Đại Nam liệt truyện chép: “Một hôm Hy Tông (tức chúa Nguyễn Phúc Nguyên) ngự giá tới Quảng Nam, đi theo tháp tùng hộ … Tiếp tục đọc

Monday, August 7, 2017

Hải đăng Mũi Dinh được xây dựng năm nào?

Nguyễn Văn Nghệ Mũi Dinh (cap Padaran): nơi ghe thuyền qua lại cần lưu ý!    Dọc ven bờ biển Nam Trung Bộ có một địa danh gọi là Mũi Dinh. Étienne Aymonier đã ghi lại cách gọi địa danh Mũi Dinh bằng ba ngôn ngữ: “Ce massif a du(*) être une ile(*) jadis, ainsi … Tiếp tục đọc

Thursday, August 3, 2017

Bàn về thời điểm ra đời của bài thơ Nam Quốc Sơn Hà

Đặng Thanh Bình I. Bài thơ Nam Quốc Sơn Hà thực sự là tác phẩm gây nhiều tranh luận nhất từ trước tới nay, có 3 mối bận tâm chính đồi với tác phẩm này là: thời điểm sáng tác, tác giả của bài thơ và bản dịch tác phẩm. Trong bài này chúng ta … Tiếp tục đọc

Wednesday, August 2, 2017

Ngoại tộc dày xéo, cai trị Trung Quốc

Hồ Bạch Thảo Ngoại tộc dày xéo Trung Quốc không phải chỉ xảy ra trong một đời, cai trị Trung Quốc không phải chỉ có một thời ; Trung Quốc hàng năm phải nạp cống, dâng gái đẹp cho họ cũng không phải chỉ xảy ra trong một lần. Ngoại tộc thắng Trung Quốc nhờ võ … Tiếp tục đọc

Tuesday, August 1, 2017

Bằng chứng lịch sử về một đại tướng Tây Sơn chính sử bị bỏ sót

  Lê Ngân*      Triều Tây Sơn kể từ vua Thái Đức đến hết Cảnh Thịnh tồn tại được 24 nǎm (1778-1802).Tuy chỉ tồn tại trong một thời gian ngắn nhưng công lao của Tây Sơn đối với lịch sử là rất vĩ đại.Hiếm có một triều đại nào trong lịch sử Việt Nam lập … Tiếp tục đọc

Cap Vartlla “thật” và Cap Varella “giả”

Nguyễn Văn Nghệ   Trên bản đồ Việt Nam do người Âu châu vẽ vào những thế kỷ trước cho thấy dọcbờ biển Việt Nam có một nơi mang tên “cap Varella” (mũi Varella). Ngoài ra cũng dọc theo bờ biển Việt Nam còn có một nơi mang tên “faux cap Varella” (mũi Varella giả). … Tiếp tục đọc

Sunday, July 30, 2017

Bàn về nguồn gốc của Nhà Trần

Đặng Thanh Bình Trong bài Trần triều Hoằng Nghị Đại vương và những tồn nghi ? của tác giả Đặng Hùng trên tạp chí xưa và nay viết: “Năm 1995, Viện Sử học Việt Nam và Sở Văn hóa Thông tin Thái Bình phối hợp tổ chức hội thảo: “Trần Thủ Độ con người thời … Tiếp tục đọc

Thursday, July 27, 2017

Chuyện trao trả tù binh trong chiến tranh Việt- Trung

Duna Péter Nguyễn Hoàng Linh dịch và giới thiệu Dunai Péter, tác giả cuốn sách về Việt Nam “Một trăm ngàn cây số tại Việt Nam” (Százezer kilométer Vietnamban, NXB Kossuth 1986), từng là phóng viên thường trú ở Việt Nam của nhật báo “Tự do Nhân dân” (Népszabadság) và của Hãng Thông tấn Hungary … Tiếp tục đọc

Tuesday, July 25, 2017

Bàn về vụ án Hồ Dâm Đàm

Đặng Thanh Bình 1.Sách Toàn thư chép: “Bính Tý [1096] Mùa xuân tháng 3, Lê Văn Thịnh mưu làm phản, tha tội chết, an trí ở Thao Giang. Bấy giờ vua ra hồ Dâm Đàm, ngự trên thuyền nhỏ xem đánh cá. Chợt có mây mù nổi lên, trong đám mù nghe có tiếng thuyền … Tiếp tục đọc

Tuesday, July 18, 2017

Trụ đồng Mã Viện : Sự đàn hồi của biên giới đế quốc Trung Hoa

Vũ Ngự Chiêu Cuộc dấy binh của Hai Bà Trưng năm 40 được coi như trang đầu bi hùng của Việt sử dài theo cuộc chiến vệ quốc trường kỳ, liên lũy suốt hai thiên kỷ. Hàng năm, giỗ hai Bà cử hành ngày 6/2 âm lịch [hiện thay thế bằng ngày 8/3 TL, tức … Tiếp tục đọc

Vì sao Lý Thường Kiệt trở thành hoạn quan

Đinh Ngọc Thu Hoạn quan còn được gọi là thái giám (1), dùng để chỉ những người có thể là do bẩm sinh hoặc tự nguyện chịu tĩnh thân (2) để làm công việc hầu hạ vua chúa, hoàng hậu và các phi tần trong cung cấm ngày xưa. Hoạn quan thường bị người đời khinh … Tiếp tục đọc

Monday, July 17, 2017

Bàn về vụ án Cung Thượng Dương

Đặng Thanh Bình 1.Sách Lý Thường Kiệt: Lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý của học giả Hoàng Xuân Hãn viết: “Chú thích 4. TT và VSL đều chép lầm chữ Kỷ ra chữ Ất vì tự dạng gần nhau. Sự lầm như nhau chứng rằng hai sách đều bởi một gốc mà … Tiếp tục đọc

Tuesday, July 11, 2017

Võ thuật truyền thống Trung Hoa

Nguyễn Quí Jacques và Dufresne Thomas 1) Vài vấn đề danh từ Trước nhất chúng tôi xin bàn về danh từ “Kung Fu”. Hai chữ “Kung Fu” là phiên âm của hai chữ Gongfu, theo tiếng Hán-Việt là “công phu”. Theo tiếng Quan Thoại, từ “công phu” thường có những nghĩa như: biệt tài, kỹ … Tiếp tục đọc

Monday, July 10, 2017

Có phải chúng ta đã lạc lối

Đặng Thanh Bình Trong bài Bàn về thời điểm kết thúc ngàn năm bắc thuộc tôi có đưa ra giả thuyết rằng: nhân mùa đông năm 879 Hoàng Sào tấn công Lưỡng Quảng, các tướng lĩnh phủ An Nam tổ chức cuộc đảo chính vào mùa xuân năm 880, buộc Tiết độ sứ Tăng Cổn … Tiếp tục đọc

Bàn về nhân vật Lưu Kỷ

Đặng Thanh Bình Trong bài Bàn về nhân vật Tông Đản tôi có đưa ra lập luận rằng qua những ghi chép của sách sử phương bắc, chúng ta thấy 2 việc: thứ nhất trong sự hiểu biết của các sử gia nhà Tống không tồn tại vị tướng lĩnh có danh xưng Tông Đản … Tiếp tục đọc

Wednesday, July 5, 2017

Những nhân tố thúc đẩy quan hệ Việt Nam- Thái Lan giai đoan 1976-2016

  Ths. Nguyễn Văn Tuấn* Ths. Lê Văn Trường An**            Việt Nam và Thái Lan có mối quan hệ láng giềng hữu nghị vốn được hình thành từ rất sớm bằng những cuộc tiếp xúc buôn bán đầu tiên giữa hai bên (thế kỉ XIII) và được tiếp nối qua nhiều giai đoạn lịch … Tiếp tục đọc

Những hiểu biết mới về Lương Tuấn Tú

  Khổng Đức Thiêm  Một dũng tướng trong sự nghiệp đánh dẹp Thanh phỉ Lương Tuấn Tú sinh năm 1836 tại Nghi Bố (khi đó Nghi Bố thuộc tổng Tĩnh Oa, châu Thạch An, phủ Hòa An; sau Nghi Bố cùng Nà Sắc, Quảng Trù, Sóc Giang, Xuân Trù lập thành tổng Hà Quảng thuộc … Tiếp tục đọc

Tuesday, July 4, 2017

Phan Thanh Giản- Kẻ bán nước được dựng đền thờ

Bàn thờ Phan Thanh Giản trong đền thờ ở Ba Tri, Bến Tre Tiêu  Nói tới “bán nước” thì dân nước mình nghĩ ngây tới Trần Ích Tắc thời Trần chống giặc Nguơn. “Ả Trần” thì khỏi tranh cãi, ô danh muôn thuở rồi, mặc dầu “Ả Trần” nầy không có làm mất tấc đất … Tiếp tục đọc

Bàn về nhân vật Tông Đản

(Nhân đọc sách Lịch sử ngoại giao và tông giáo triều Lý của tác giả Hoàng Xuân Hãn) Đặng Thanh Bình Sách Cương mục chép: “Ất Mão, năm thứ 4 [1075] Tháng 11, mùa đông. Sai bọn Lý Thường Kiệt đem đại binh sang đánh nhà Tống, phá được Khâm Châu và Liêm Châu. Nhà … Tiếp tục đọc

Wednesday, June 28, 2017

Cương lĩnh chính trị của Phan Châu Trinh

Mai Thái Lĩnh “Khuôn mặt vĩ đại của Phan Châu Trinh theo tôi là khuôn mặt đáng chú ý nhất trong lịch sử văn hoá và chính trị Việt nam ở thế kỷ XX, bởi chính ông đã xác định một cách rành mạch, sáng rõ nhất những nan đề (les problématiques) đặt ra lâu … Tiếp tục đọc

Đức Đạt-Lai-Lạt-Ma và chính phủ Tây Tạng lưu vong tại Ấn Độ

Đạt-Lai Lạt-Ma (達賴喇嘛) là danh hiệu của một nhà lãnh đạo tinh thần của Phật giáo Tây Tạng thuộc trường phái Cách-Lỗ (格魯派, gelugpa) hay còn gọi là Hoàng mạo phái (黃帽派) tức phái mũ vàng.Đạt-Lai Lạt-Ma (達賴喇嘛) là danh hiệu của một nhà lãnh đạo tinh thần của Phật giáo Tây Tạng thuộc trường … Tiếp tục đọc

Thiết Phủ Đồ, một đơn vị thiết kỵ của Kim quốc

Lê Tùng Dương chuyễn ngữ và biên tập Họ là một đơn vị huyền thoại, những kị binh được trang bị khôi giáp nặng nề nhất trong lịch sử Trung Hoa. Được biết dưới cái tên “Thiết Phù Đồ” (铁浮屠), đây là một công cụ đắc lực của Kim quốc, tham gia hàng chục trận … Tiếp tục đọc

Quân đội đế chế Trung Hoa cuối kỳ trung đại

Lê Tùng Dương chuyễn ngữ và biên tập GIỚI THIỆU Đây là tập cuối cùng trong bộ năm tập phác thảo lịch sử quân sự Trung Quốc. Do công chúng ở các quốc gia phương Tây không được tiếp nhận mảng lịch sử này nên họ cho rằng do những tác động của một nền … Tiếp tục đọc

Tuesday, June 27, 2017

Tấm lòng cụ Trần Trọng Kim với đất nước

Đào Ngọc Phong 17 tháng 4 năm 1945 đến nay 17 tháng 4 năm 2016 là 71 năm kỷ niệm ngày Thủ Tướng Trần Trọng Kim ra mắt quốc dân một hội đồng nội các do chính Cụ chọn lựa mà chính Hoàng Đế Bảo Đại và Viên Tối Cao Cố Vấn Nhật Yokohama đều … Tiếp tục đọc